nlfren
PRINT
SITEMAP | DISCLAIMER
Voorstelling   Vakgebieden   Lawyers   Coördinaten   Nieuws   Jobs  
Fiscus mag onrechtmatig verkregen bewijs gebruiken
 
Er is geen algemene regel die zegt dat de fiscus geen onrechtmatig verkregen bewijs mag gebruiken tegen de belastingplichtige. Althans dat stelt het Hof van Cassatie in een ophefmakend arrest van 22 mei 2015. Er moet wel een afweging gemaakt worden. Het gebruik van dat bewijs mag er bijvoorbeeld niet toe leiden dat de rechten van verdediging van de belastingplichtige geschonden worden. Het Hof van Cassatie trekt met deze uitspraak eigenlijk de zogenaamde Antigoon-leer uit het strafrecht door naar het fiscaal recht, ook al introduceert het Hof nieuwe toepassingsvoorwaarden.

In het strafrecht is al sinds 2003 de regel bekend dat een kleine procedurefout niet onherroepelijk mag leiden tot de vrijspraak van de beklaagde. Het Hof van Cassatie maakte voor het eerst gewag van die regel in het arrest van 14 oktober 2003 in de zaak Antigoon. De rechter moet motiveren waarom hij onrechtmatig verkregen bewijs terzijde schuift. Het bewijsmateriaal negeren, mag maar in drie gevallen: i) als de wet zelf zegt dat overtreding van de proceduregel de nietigheid met zich meebrengt van de handeling, ii) als er door de procedurefout twijfels rijzen over de betrouwbaarheid van het bewijs, of iii) als de rechten van verdediging geschonden zijn.

Van strafrecht naar fiscaliteit

De vraag was dan of die principes uit het strafrecht ook toegepast konden worden in het fiscaal recht. Op het eerste gezicht ligt dat niet zo voor de hand. De strafrechter heeft immers een ruime marge om de strafmaat aan te passen. De straf zou bijvoorbeeld verminderd kunnen worden als de rechter rekening wil houden met het feit dat er procedurefouten gebeurd zijn. De fiscale rechter heeft die speelruimte niet: de aanslag is nietig of is niet nietig. Daarom bleef het onzeker of de Antigoon-principes ook gebruikt mochten worden in fiscale zaken.

De  lagere rechtspraak was dan ook verdeeld. Enkele rechters pasten Antigoon toe in fiscale zaken. Zeker als de fiscus zelf niet in de fout gegaan was (maar bijvoorbeeld wel de speurders in een strafdossier dat de fiscus kon inkijken). Maar de meesten hielden vast aan de oude regel dat met onrechtmatig verkregen bewijs helemaal geen rekening gehouden mag worden.

Fiscus overtreedt wet, toch geldig bewijs

Het Hof van Cassatie ziet dat anders, zo blijkt nu. “De fiscale wetgeving bevat geen algemene bepaling die het gebruik verbiedt van onrechtmatig verkregen bewijs voor het vaststellen van een belastingschuld”, oordeelt het Hof in een BTW-zaak.

Zoals de strafrechter moet ook de fiscale rechter een afweging maken, vindt het Hof van Cassatie. “Het gebruik door de administratie van onrechtmatig verkregen bewijs dient te worden getoetst aan de beginselen van behoorlijk bestuur en het recht op een eerlijk proces”, preciseert het Hof.

Het valt dus op dat het Hof niet letterlijk de drie criteria overneemt die traditioneel geassocieerd worden met de strafrechtelijke Antigoon-leer (zie hierboven). Vooral de verwijzing naar de beginselen van behoorlijk bestuur is nieuw.

Behoorlijk bestuur

Volgens het Hof “kan het gebruik van onrechtmatig verkregen bewijs in fiscale zaken slechts worden geweerd indien de bewijsmiddelen verkregen zijn op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat dit gebruik onder alle omstandigheden als ontoelaatbaar moet worden geacht, of indien dit gebruik het recht van de belastingplichtige op een eerlijk proces in het gedrang brengt”. En het Hof reikt daarvoor zelfs criteria aan: “De rechter kan bij die afweging onder meer rekening houden met één of meer van volgende omstandigheden: het zuiver formeel karakter van de onregelmatigheid, de weerslag ervan op het recht of de vrijheid die door de overschreden norm worden beschermd, het al dan niet opzettelijk karakter van de door de overheid begane onrechtmatigheid en de omstandigheid dat de ernst van de inbreuk veruit de begane onrechtmatigheid overstijgt”.

In de zaak die aan de basis lag van het arrest, bestond de onwettigheid die de fiscus begaan had, erin dat een vraag om informatie aan een buitenlandse belastingadministratie gesteld was door de verkeerde dienst. Het hof van beroep vond dat die fout niet ernstig genoeg was om de aanslag nietig te verklaren en dat geen enkel fundamenteel recht van de belastingplichtige aangetast was. Het Hof van Cassatie bevestigt dat nu.

En de praktijk?

De fiscale rechter krijgt er dus heel wat werk bij. Hij zal niet meer zomaar het onrechtmatig verkregen bewijs terzijde kunnen schuiven, maar moet al die criteria gaan aftoetsen. Ondanks de grote ophef die er over het arrest ontstaan is in de media, is het dan ook nog grotendeels afwachten wat de gevolgen gaan zijn in de praktijk. De feitenrechters gaan nu die afweging in de praktijk moeten maken. En welke richting de meesten zullen uitgaan, blijft koffiedik kijken. Want er zijn natuurlijk verschillende gradaties van “onrechtmatigheid”. Een vergeten handtekening is nog iets heel anders dan het bewust en manifest schenden van de privacy van de belastingplichtige. Ongetwijfeld zal er ook rekening gehouden worden met de ernst van de feiten. Toepassing van Antigoon in grote fraudezaken ligt voor de hand, maar mogelijk iets minder in zaken van geringe omvang.    

Bronvermelding



12-11-19 Valse hybrides: eindelijk duidelijkheid (min of meer)
Zogenaamde “valse” hybride auto’s worden vanaf volgend jaar fiscaal behandeld als een overeenstemmend model zonder hybride technologie. Bijna twee jaar na de aankondiging van de maatregel weten we nu wat een “overeenstemmend” model is. Althans in theorie. In de praktijk zal het wachten zijn op de lijst die de fiscus binnenkort publiceert.....lees meer
 
12-11-19 Nieuwe antimisbruikbepaling: fiscus krijgt dan toch ongelijk
Met de oude versie van de algemene antimisbruikbepaling (artikel 344, §1 WIB 1992) leek de fiscus in de rechtspraak vaak bot te vangen. Daarom werd die bepaling in 2012 herschreven. Bedoeling was om het toepassingsgebied te verruimen, zodat de fiscus er vaker gebruik van zou kunnen maken. Afgaand op de eerste vonnissen in eerste aanleg, leek die ambitie waargemaakt te worden. Maar nu voor het eerst een hof van beroep zich uitspreekt, blijkt de fiscus minder reden tot juichen te hebben.....lees meer
 
05-11-19 Kostenaftrek voor flat aan zee: discussie gesloten?
Onlangs heeft het Hof van Cassatie een negatief oordeel geveld over een vruchtgebruikconstructie en over de aftrek van kosten voor vastgoed dat in een vennootschap zit. Dat arrest heeft ruime weerklank gevonden in de media. Op het eerste gezicht wordt het moeilijker voor vennootschappen om nog kosten af te trekken voor woningen die ter beschikking staan van de bedrijfsleider voor privégebruik of die verhuurd worden aan derden. Het Hof van Cassatie brengt in elk geval een interessante nuance aan bij zijn fameuze “midzomerarresten” van 2015. Maar de discussie is daarmee nog lang niet gesloten.....lees meer
 
02-10-19 Regeling aanslag geheime commissielonen bevat discriminatie
Een vennootschap die (bijv. aan haar bedrijfsleider) een voordeel verstrekt waarvoor ze geen fiches opmaakt, kan aan de aanslag geheime commissielonen ontsnappen als de genieter van het voordeel ondubbelzinnig geïdentificeerd wordt binnen 2,5 jaar. Maar wat als de genieter kort na het verstrijken van die termijn alsnog geïdentificeerd wordt en de fiscus hem toch nog kan belasten? Volgens het Grondwettelijk Hof zou het al dan niet respecteren van die termijn geen verschil mogen maken. Het is niet de bedoeling dat de afzonderlijke aanslag tot dubbele belasting leidt.....lees meer
 
website door webalive