nlfren
PRINT
SITEMAP | DISCLAIMER
Voorstelling   Vakgebieden   Advocaten   Coördinaten   Nieuws   Jobs   Algemene voorwaarden  
Fiscus mag onrechtmatig verkregen bewijs gebruiken
 
Er is geen algemene regel die zegt dat de fiscus geen onrechtmatig verkregen bewijs mag gebruiken tegen de belastingplichtige. Althans dat stelt het Hof van Cassatie in een ophefmakend arrest van 22 mei 2015. Er moet wel een afweging gemaakt worden. Het gebruik van dat bewijs mag er bijvoorbeeld niet toe leiden dat de rechten van verdediging van de belastingplichtige geschonden worden. Het Hof van Cassatie trekt met deze uitspraak eigenlijk de zogenaamde Antigoon-leer uit het strafrecht door naar het fiscaal recht, ook al introduceert het Hof nieuwe toepassingsvoorwaarden.

In het strafrecht is al sinds 2003 de regel bekend dat een kleine procedurefout niet onherroepelijk mag leiden tot de vrijspraak van de beklaagde. Het Hof van Cassatie maakte voor het eerst gewag van die regel in het arrest van 14 oktober 2003 in de zaak Antigoon. De rechter moet motiveren waarom hij onrechtmatig verkregen bewijs terzijde schuift. Het bewijsmateriaal negeren, mag maar in drie gevallen: i) als de wet zelf zegt dat overtreding van de proceduregel de nietigheid met zich meebrengt van de handeling, ii) als er door de procedurefout twijfels rijzen over de betrouwbaarheid van het bewijs, of iii) als de rechten van verdediging geschonden zijn.

Van strafrecht naar fiscaliteit

De vraag was dan of die principes uit het strafrecht ook toegepast konden worden in het fiscaal recht. Op het eerste gezicht ligt dat niet zo voor de hand. De strafrechter heeft immers een ruime marge om de strafmaat aan te passen. De straf zou bijvoorbeeld verminderd kunnen worden als de rechter rekening wil houden met het feit dat er procedurefouten gebeurd zijn. De fiscale rechter heeft die speelruimte niet: de aanslag is nietig of is niet nietig. Daarom bleef het onzeker of de Antigoon-principes ook gebruikt mochten worden in fiscale zaken.

De  lagere rechtspraak was dan ook verdeeld. Enkele rechters pasten Antigoon toe in fiscale zaken. Zeker als de fiscus zelf niet in de fout gegaan was (maar bijvoorbeeld wel de speurders in een strafdossier dat de fiscus kon inkijken). Maar de meesten hielden vast aan de oude regel dat met onrechtmatig verkregen bewijs helemaal geen rekening gehouden mag worden.

Fiscus overtreedt wet, toch geldig bewijs

Het Hof van Cassatie ziet dat anders, zo blijkt nu. “De fiscale wetgeving bevat geen algemene bepaling die het gebruik verbiedt van onrechtmatig verkregen bewijs voor het vaststellen van een belastingschuld”, oordeelt het Hof in een BTW-zaak.

Zoals de strafrechter moet ook de fiscale rechter een afweging maken, vindt het Hof van Cassatie. “Het gebruik door de administratie van onrechtmatig verkregen bewijs dient te worden getoetst aan de beginselen van behoorlijk bestuur en het recht op een eerlijk proces”, preciseert het Hof.

Het valt dus op dat het Hof niet letterlijk de drie criteria overneemt die traditioneel geassocieerd worden met de strafrechtelijke Antigoon-leer (zie hierboven). Vooral de verwijzing naar de beginselen van behoorlijk bestuur is nieuw.

Behoorlijk bestuur

Volgens het Hof “kan het gebruik van onrechtmatig verkregen bewijs in fiscale zaken slechts worden geweerd indien de bewijsmiddelen verkregen zijn op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat dit gebruik onder alle omstandigheden als ontoelaatbaar moet worden geacht, of indien dit gebruik het recht van de belastingplichtige op een eerlijk proces in het gedrang brengt”. En het Hof reikt daarvoor zelfs criteria aan: “De rechter kan bij die afweging onder meer rekening houden met één of meer van volgende omstandigheden: het zuiver formeel karakter van de onregelmatigheid, de weerslag ervan op het recht of de vrijheid die door de overschreden norm worden beschermd, het al dan niet opzettelijk karakter van de door de overheid begane onrechtmatigheid en de omstandigheid dat de ernst van de inbreuk veruit de begane onrechtmatigheid overstijgt”.

In de zaak die aan de basis lag van het arrest, bestond de onwettigheid die de fiscus begaan had, erin dat een vraag om informatie aan een buitenlandse belastingadministratie gesteld was door de verkeerde dienst. Het hof van beroep vond dat die fout niet ernstig genoeg was om de aanslag nietig te verklaren en dat geen enkel fundamenteel recht van de belastingplichtige aangetast was. Het Hof van Cassatie bevestigt dat nu.

En de praktijk?

De fiscale rechter krijgt er dus heel wat werk bij. Hij zal niet meer zomaar het onrechtmatig verkregen bewijs terzijde kunnen schuiven, maar moet al die criteria gaan aftoetsen. Ondanks de grote ophef die er over het arrest ontstaan is in de media, is het dan ook nog grotendeels afwachten wat de gevolgen gaan zijn in de praktijk. De feitenrechters gaan nu die afweging in de praktijk moeten maken. En welke richting de meesten zullen uitgaan, blijft koffiedik kijken. Want er zijn natuurlijk verschillende gradaties van “onrechtmatigheid”. Een vergeten handtekening is nog iets heel anders dan het bewust en manifest schenden van de privacy van de belastingplichtige. Ongetwijfeld zal er ook rekening gehouden worden met de ernst van de feiten. Toepassing van Antigoon in grote fraudezaken ligt voor de hand, maar mogelijk iets minder in zaken van geringe omvang.    

Bronvermelding



12-12-17 RENTEVOET VOOR NALATIGHEIDS- EN MORATORIUMINTERESTEN GAAT DRASTISCH OMLAAG
Wie achterstallige belastingen moet betalen, zal vanaf volgend jaar geen onrealistisch hoge rentevoet van 7% meer aangerekend krijgen. ....lees meer
 
11-12-17 AFTREK AUTOKOSTEN WORDT VERDER BEPERKT
De hervorming van de vennootschapsbelasting omvat tevens een grondige hervorming van de aftrek van autokosten, ook voor zelfstandigen.....lees meer
 
07-12-17 24 DECEMBER 2017 – DEADLINE BETALING DECEMBERVOORSCHOT BTW
Sinds 1 april 2017, en zoals gepubliceerd op onze website, dienen btw-kwartaalaangevers niet langer voorschotten te betalen. ....lees meer
 
20-11-17 Conforme factuur is geen voorwaarde voor BTW-aftrek
De fiscus vond ooit dat fouten op de factuur een voldoende reden zijn om de BTW-aftrek te verwerpen.....lees meer
 
website door webalive